Instellingen

Spijtinflatie: excuus steeds vaker communicatiestrategie

Minister Van der Steur en premier Rutte bovenaan Sorrylijst van 2016

Minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie) staat met zijn excuses aan MH17-anatoom George Maat bovenaan de Sorrylijst van 2016. De minister ging in januari door het stof voor zijn handelen in het conflict met de forensisch expert, dat was ontstaan na een lezing van Maat waarbij geanonimiseerde beelden van MH17-slachtoffers werden getoond. De excuses van de minister kwamen pas na negen maanden en leidden tot een zwaar debat in de Tweede Kamer. De top-3 van excuses van 2016 wordt verder gevormd door premier Mark Rutte (voor het niet waarmaken van zijn verkiezingsbeloftes) en de politie (voor de onterechte aanhouding van rapper Typhoon). De Sorrylijst wordt jaarlijks samengesteld door adviesbureau de Reputatiegroep op basis van spijtbetuigingen die breed zijn uitgemeten in de media.

De excuses van minister Van der Steur begin dit jaar waren extra pijnlijk, omdat hij eerder ook al door het stof was gegaan voor het niet volledig informeren van de Tweede Kamer over de Teeven-deal en de foto  van Volkert van der G. Het conflict met forensisch expert Maat begon in 2015, toen laatstgenoemde in opspraak raakte nadat RTL Nieuws heimelijk opnames had gemaakt van een lezing van hem waarbij geanonimiseerde beelden van MH17-slachtoffers werden getoond. Kort daarna besloot de toen net aangetreden minister de samenwerking met de geroemde hoogleraar te beëindigen. Van der Steur noemde het optreden van de specialist "buitengewoon ongepast en onsmakelijk". Later bleek uit een politierapport dat Maat niets te verwijten viel, omdat er vooraf geen afspraken waren gemaakt over lezingen. Van der Steur gaf bij zijn excuses aan dat hij destijds teveel uit emotie had gehandeld.

‘Strategisch’ excuus versus gemeend excuus

Hoe excuses verschillende reacties kunnen oproepen, blijkt uit het grote verschil tussen de ‘sorry’ van de nummer twee op de lijst, premier Mark Rutte, en die van de nummer acht, de Friese jongen Rico Schuurman. Beide excuses hadden een politieke aanleiding: Rutte bood eind augustus zijn excuses aan het niet waarmaken van zijn verkiezingsbeloftes tijdens deze kabinetsperiode, terwijl Schuurman dat deed voor de kwetsende teksten die hij op Facebook had geplaatst over minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken). Maar waar de spijtbetuiging van Rutte tot kritiek leidde en werd gezien als een ‘strategisch excuus’ om andere politieke partijen wind uit de zeilen te nemen voor de naderende verkiezingscampagne, vonden veel mensen de knieval van Schuurman ‘keurig’ en ‘hartverwarmend’. Zijn excuses werden bovendien geaccepteerd door Asscher zelf, die ze onder andere ‘sportief’ noemde.

De top-5 van 2016

Naast Van der Steur (#1) en Rutte (#2), wordt de top-5 van 2016 gevormd door de politie, staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën) en 3FM-dj Giel Beelen. De politie ging eind mei flink door het stof na het ten onrechte staande houden van rapper Typhoon. Agenten vonden ‘de combinatie van de leeftijd en de, in hun ogen, dure auto en de huidskleur verdacht.’ Na zijn aanhouding deelde Typhoon zijn verontwaardiging op sociale media. Kort na het incident bood de politie haar excuses aan en kondigde de organisatie aan er vooral van te willen leren. Staatssecretaris Wiebes betuigde spijt in een brief aan de Tweede Kamer over de reorganisatie van de Belastingdienst. Volgens Wiebes waren er te gehaast en onzorgvuldig besluiten genomen, onder andere ten aanzien van de ‘succesvolle’ vertrekregeling die tot een extra post van 70 miljoen euro leidde. Radio-dj Giel Beelen had dit jaar de twijfelachtige eer om twee keer zijn excuses aan te moeten bieden. Hij zei één keer ‘sorry’ voor zijn opmerkingen in het vrouwenkatern van de Telegraaf over dikke vrouwen, en bood later dit jaar uitgebreid zijn excuses aan Sylvana Simons aan na een onsmakelijke grap in zijn ochtendshow.

Over de Sorrylijst

In de media verschijnen vrijwel wekelijks berichten over personen en organisaties die excuses aanbieden voor zaken waarvoor zij verantwoordelijk worden gesteld. Om reputatieschade te beperken, maar ook om aansprakelijkheden en claims te voorkomen, wordt het excuus vaak als communicatie-instrument ingezet. Voor de Reputatiegroep is deze trend reden om jaarlijks een lijst samen te stellen met de spijtbetuigingen die tot de meeste aandacht hebben geleid in traditionele- en op sociale media. Hierbij wordt eerst in kaart gebracht welke excuses in Nederland tot veel aandacht hebben geleid in de media. Gezocht wordt via de grote nieuwsdiensten, radio en tv, dag- en weekbladen en social media. Vervolgens wordt geanalyseerd hoe de gemaakte excuses worden gewaardeerd: positief, neutraal danwel kritisch. De analyse werd dit jaar voor de zevende keer uitgevoerd.

De complete Sorrylijst van 2016 (pdf)

Terug naar overzicht